• English
Over het Citadelpark te Gent

Citadelpark

Alles over het citadelpark

Tijgers in het Citadelpark

Door Catherine Boone

Er is zoveel te zien in Gent waarvan weinig is gekend.
Kunstwerken worden vaak gebruikt als decoratie van een straat, weg, plein, singel, dam, laan, pad, park, bolwerk, vest of een brug. Een cultureel erfgoed en een rijkdom die je niet zomaar verloren laat gaan. Zelfs ben ik een grote voorstandster voor het behoud en beheer van deze collecties die ook nog de kennis verrijken, verdiepen om zo het inzicht te vergroten. Onlangs keek ik met heel veel liefde naar twee vechtende tijgers in het Citadelpark te Gent en begon dit beeldhouwwerk te bewonderen maar was tegelijkertijd nieuwsgierig naar het wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe dit beeld hier terecht is gekomen. In dit blog vertel ik je iets meer over.

Zo stuitte ik op de naam van de kunstenaar graaf Jacques de Lalaing, de zoon van een Belgische diplomaat en een Engelse aristocrate. Na een tweejarige marineopleiding op het schoolschip ‘Brittania’ vestigde hij zich in 1875 in België. Hij liet zich inschrijven aan de academie van Brussel waar hij genoot van de opleiding ‘schilderen en tekenen’. Hij kreeg les van de Belgische schilder van historie-, genre- en portretstukken Louis Gallait en de Belgisch oriëntalistisch schilder en pedagoog Jan Frans Portaels. Tijdens zijn vorming werkte de Lalaing in de ateliers van de Belgische realistische kunstenaar Edouard Agneessens en Alfred Cluysenaar die wij allemaal kennen als schilder, tekenaar en aquarellist van portretten en historietaferelen. De eerste werken van de Lalaing waren vooral portretten van familieleden en notabelen, landschappen, mythologische taferelen, historische taferelen, allegorieën en intieme genretaferelen.


Links: De schilderijen in de traphal van het stadhuis van Brussel (zinnebeeldige voorstellingen)
Rechts: Een groep van drie bronzen beelden die op allegorische wijze de Drie leeftijden van de mensheid voorstellen bevindt zich op het Ambiorixplantsoen (Brussel)

Met een penseel in zijn hand

In 1882 begon de Lalaing met het exposeren van teken- en schilderwerk bij L’Essor, een vereniging van beeldende kunstenaars in Brussel die actief was tijdens de jaren 1876 tot 1891. Zijn voorliefde ging uit naar historische taferelen die hij ook verwerkte in allerlei muurdecoraties zoals de allegorische schilderingen voor de trapzaal van het stadhuis te Brussel die hij in het jaar 1893 heeft verwezenlijkt. Kijk maar naar de bovenstaande linkerfoto. In het jaar 1882 werd hij bekroond met een gouden medaille voor 2 schilderijen die elk een historisch onderwerp voorstellen. In het nabijgelegen Saint Gilles voerde hij voor de trap van het stadhuis twee panelen uit die Handel en Nijverheid verbeelden. 

               

Links: Portret van mevrouw Lalaing ( geschilderd door Jacques de Lalaing in 1915 )
Rechts: Buste voor een grafmonument ( gebeeldhouwd door Jacques de Lalaing in 1918 )

Beeldhouwer in hart en nieren

Daarnaast was de Lalaing een fervent beeldhouwer. Onder aanmoediging van de gekende beeldhouwers Jef Lambeaux en Thomas Vinçotte begon de Lalaing met deze kunst in 1884. Vooral bij Vinçotte leerde hij het vak beeldhouwen. Voor het al genoemde stadhuis van Saint Gilles maakte hij twee beelden die Onderwijs en Rechtvaardigheid symboliseren. De eerste steen is gekapt. De Lalaing ontwierp heel veelzijdige onderwerpen: fonteinen, monumenten, een allegorische groep van drie bronzen beelden, voorstellend de georganiseerde samenleving, voor het Ambiorixplein in Brussel terwijl het ruiterstandbeeld van Koning Leopold I in Oostende ook van zijn hand is. Kijk maar naar de bovenstaande rechtse foto. Daarnaast hield de Lalaing zich ook bezig met realistische portretbustes van bekende personen die hij uitvoerde in marmer en brons.

Als animalier zocht hij nieuwe inspiratie op. Samen met zijn tijdgenoten Josué Dupon en Jozef Geens specialiseerden zij zich in het beeldhouwen van dieren om deze een zo realistisch mogelijk beeld ervan te geven. Paarden en roofdieren waren hun favoriete onderwerpen. In de volgende jaren werkte De Lalaing aan een project voor een verlichtingsmast om aan de voet met twee vechtende tijgers te decoreren geïnspireerd op een levensechte tijger die hij had aangekocht.


De beeldhouwer raakte goed bevriend met de Gentse kunstschilder Fernand Scribe. In kader van de wereldtentoonstelling van 1913 vroeg de stad Gent aan Jacques de Lalaing twee beelden te maken. In een eerder verschenen blog liet ik je kennis maken met zijn allegorische voorstelling van ‘Venus als zinnebeeld van de Schoonheid in haar klassieke grootte’ , beter bekend onder de naam ‘Leie en Schelde’. Het beeld werd hartelijk onthaald.

In 1910 werd het tweede beeldhouwwerk door de Lalaing gekapt: ‘Tijgers die een prooi betwisten’ die door de Brusselse bronsgieterij Fonderie Nationale des Bronzes in brons werd gegoten. Naast zijn levensechte tijger haalde de Lalaing zijn inspiratie uit het exotisme. Het is expressief en kleurrijk werk waarin hij zijn emoties weergeeft over het leed. De manier hoe de antilope als prooi wordt verbeeld, spreekt boekdelen. Let ook op de details van de twee tijgers: het gezicht met de ogen en oren op de eerste plaats en het daarbij horende lichaam worden heel realistisch weergegeven terwijl een van de poten van het slachtoffer heel goed vast zit in de monden van beide strijdende dieren. Leven en dood nabij.

In het zelfde jaar 1910 kocht de stad Gent deze bronzen groep voor het Museum voor Schone Kunsten. Vier jaar later werd dit kunstwerk te Edinburgh tentoongesteld en het was slechts op 13 augustus 1919 dat het te Gent in het al genoemde museum terugkwam. Deze laatste gebeurtenis heeft de kunstenaar zelf niet meegemaakt doordat hij overleed op 10 oktober 1917 in zijn woonplaats Brussel. Op 11 april 1950 keurde het College van Burgemeester en Wethouders van de stad Gent de plaatsing goed in het Citadelpark. Wij moeten echter wachten tot het volgende jaar 1951 wanneer het beeldhouwwerk werd geplaatst op een witte steenachtige ondergrond, zijn huidige plaats in de al genoemde oase van rust. Het Citadelpark heeft nog meer te bieden en is een waar openluchtmuseum van allerlei beeld en geluid. Een absolute aanrader voor jong en oud maar het is aan jou om deze groene kamer te verkennen, ontdekken en analyseren. Hiermee eindig ik ook dit blogje. Geniet nog even mee met onderstaande diavoorstelling met enkele foto’s van het beeld ‘Tijgers die een prooi betwisten’ en zijn omgeving.


Wie meer wil weten over de allegorische bronzen beeldengroep ‘Leie en Schelde’ van zijn hand, klik dan maar op deze link: Gent: Leie en Schelde in het Citadelpark

Foto 1: mei 2015
Foto 2-3: postkaart ( privé-verzameling )
Foto 4: The International studio. – New York : New York Offices of the International Studio. – vol. 55 (1915). – p. 268
Foto 5: The International studio. – New York : New York Offices of the International Studio. – vol. 63 (1917-1918). – p. 164
Foto 6-7: mei 2015

© Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016

Leie en Schelde in het Citadelpark

Door Catherine Boone

Het Citadelpark in het Belgische Gent is een ideale plek om even tot rust te komen. Ver weg van alle drukte en toch zo dichtbij de stad. Deze groene oase herbergt een grote collectie bomen en planten waarvan sommigen onder hen bijzondere en unieke exemplaren zijn. Sfeervol en gastvrij om deze stuk voor stuk van dichtbij te leren kennen en luisteren naar hun verhalen. Per fiets of te voet, je hebt vaak mooie doorkijkjes en verrassende ontmoetingen. In eerdere berichten liet ik je al kennis maken met de verdwenen citadel, de beelden ‘het Moorken’ Sakala van Louis Mast en ‘de Boetelingen’, levenslang vastgeketend door Jules Lagae, of de mysterieuze grotten die door mijn vriendin Tine de Jong in haar blog worden besproken.

Het park is ook bekend om haar grote vijver die ongelukkigerwijze door waterverlies herleid werd tot een droog en dor gebied met karige plassen verspreid. Geen enkel vis en waterplantje meer te bespeuren. De eenden en de ganzen voelen zich angstig, verlamd, verhard, ongelovig, verdrietig en eigenlijk ook wanhopig. Zelfs de andere vogels vinden het maar niks. Dat is rampzalig voor de natuur (!). Hoe prachtig de vijver wel was in andere tijden, kijk maar naar de onderstaande foto’s.


In elk geval hoop ik dat het probleem nu snel zal worden opgelost. Men heeft mij verteld dat de werkzaamheden pas in het voorjaar 2016 zullen aanvangen. Eigenlijk te laat, ik verwacht wel dat de watervogels kunnen overwinteren onder deze barre omstandigheden. Ondanks alles liet ik mijn oog vallen op ‘Leie en Schelde’, een opmerkelijk standbeeld die men in de grote vijver zal terugvinden.

Het eerste wat me opvalt, is het rotseiland waar diverse menselijke figuren elk een verschillende houding aannemen. Aan de linkerzijde herkennen wij een naakte vrouw die mij aan een Venus doet denken terwijl een man zittend tegen een rotspunt aan de rechterzijde meer weg heeft van de god Neptunus. Zij is druk bezig om haar haar stijl te maken. Oorspronkelijk bood Lalaing het beeld onder de titel ‘Venus als zinnebeeld van de Schoonheid in haar klassieke grootte’. Het beeld kreeg een nieuwe naam mee:’Leie en Schelde’. Zij als Leie, hij als Schelde. Wellicht mede dankzij die post factum toegekende inhoudelijke relatie met Gent kreeg dit beeld van deze Brusselse beeldhouwer toch een prominente plaats op de Wereldtentoonstelling van 1913. Twee mensen als zinnebeeld. Om de allegorische voorstelling extra in het brons te zetten, zien wij ook twee kinderen in de buurt van Leie en Schelde. Verwijst men hiermee naar de zijrivieren de Dender en de Durme? Het kan ook zijn dat de kinderen niet de zijrivieren voorstellen maar eerder de andere waterlopen die de stad Gent heeft: de Lieve en de Rietgracht. Elk van hen beschikt over een bijzondere eigenschap: terwijl het ene kind rust, kijkt het andere kind op naar de Leie. De dwarrelende bladeren illustreren de rijke natuur.


Het standbeeld werd ontworpen door de Belgische schilder-beeldhouwer Graaf Jacques de Lalaing die al eerder liet opmerken met het bronzen beeldengroep ‘Tijgers betwisten een prooi’, een meesterwerk uit 1910 die men in het Museum voor Schone Kunsten te Gent kon ontmoeten. Pas in het jaar 1951 werd het beeld verhuisd naar het Citadelpark. Het beeld ‘Leie en Schelde’ werd op 12 februari 1913 ingehuldigd, vlak vóór de Wereldtentoonstelling die in dat jaar in Gent werd gehouden. Het standbeeld prijkte op de hoek van de Kortrijksesteenweg en de toenmalige Citadellaan ( het huidige Charles de Kerchovelaan ), de locatie waar wij nu een middenberm zullen ontmoeten. ( zie onderstaande foto’s ). In september 1918 werd het kunstwerk weggenomen door de Duitse bezetter om het te laten smelten voor de vervaardiging van oorlogsmateriaal. Gelukkig heeft iemand een gipsen afgietsel gemaakt dat bewaard werd in het nabijgelegen Museum voor Schone Kunsten.


Links: Citadellaan rond het jaar 1907
Rechts: Citadellaan rond het jaar 1917

Na de wapenstilstand in 1918 kreeg de stad het beeld in diverse brokken en stukken terug. Op 7 september 1919 werden ze stuk voor stuk in bewaring gegeven aan het Museum voor Schone Kunsten zodat deze later in ere wordt hersteld. Uiteindelijk zorgde de beeldhouwer Leon Sarteel voor het opnieuw gieten in brons van het kunstwerk. Hij zou voor dit monument samengewerkt hebben met de Gentse assistent-beeldhouwer Gustaaf Vander Meersche maar dat weet ik niet zeker. In 1927 kreeg het nieuwe werk zijn plaats terug aan het Citadelpark maar nu in het midden van de grote vijver. Een plaats die men tot vandaag kan bezichtigen. Onze kunstenaar Jacques de Lalaing werd ook niet vergeten. Hij is vereeuwigd in een straatnaam, in het bijzonder een dreef die wij aantreffen bij de grote vijver van het Citadelpark. Dit is tevens het eindpunt van onze wandeling. Geniet nog even mee met onderstaande diavoorstelling met enkele foto’s van het beeld ‘Leie en Schelde’ en zijn omgeving.


Foto 1: Catherine Boone, 2015
Foto 2-3 : Postkaarten ( privé-verzameling )
Foto 4-5 : Catherine Boone, 2015
Foto 6-7 : Postkaarten ( privé-verzameling )

© Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2015

De dikste olm van het land

Wist je dat de dikste olm van het land in het Citadelpark staat?

Op 10 september ontdek je de geschiedenis van het park, leer je over het groenbeheer en ook de toekomstplannen worden uit de doeken gedaan. Je komt bovendien alles te weten over die mysterieuze grot.

Jan Hoetplein 1
www.go.stad.gent/omdcitadelpark
http://inschrijvingevenementen.gent.be

Download stadsmagazine: stad.gent

STAD.GENT

Beelden in het park

Leeuw van Vlaanderen gemaakt door Jacob Van der Cruyssen

Vergulde leeuw op een sokkel weggestoken tussen de bomen aan de oever van de grote vijver is afkomstig van het gesloopte pakhuis van de Korenmarkt van 1732

Leeuw

Vergulde vlaamse leeuw gesculpteerd door Jacobus Vander Cruysen.